تبلیغات
بهار 86 - فضیلت و ارزش حریص بودن بر علم ماهان سورف FellowEquality.com

فضیلت و ارزش حریص بودن بر علم

چهارشنبه 11 فروردین 1389 04:33 ب.ظ

نویسنده : اصغر محمدیان

امام علی (ع) در بیان اوصاف شیعیان می فرماید: من علامه أحدهم أن تری له حرصاً علی علم و فهماً فی فقه و علماً فی حلم؛ (نهج البلاغه/ خ193) یعنی شیعیان حریص بر علم هستند. روشن است كه هر مؤمنی، بلكه هر انسان عاقلی فطرتاً طالب علم است. پس این چه ویژگی ممتازی است كه حضرت برای شیعیان عنوان فرموده اند؟

جایگاه علم و عالم
درباره فضیلت علم و تعلیم و تعلم، علم مطلوب، علم مذموم، مقایسه علم با سایر امور دنیوی و اخروی، وظیفه عالم و... روایات فراوانی در مجامع روایی نقل شده و گاهی چند جلد از یك كتاب به این موضوع اختصاص داده شده است. ما در این جا فقط به این موضوع می پردازیم كه چرا شیعیان حریص بر علم هستند.
در بحارالانوار روایتی از پیغمبر اكرم (ص) نقل شده كه خطاب به ابوذر فرمودند: یا اباذر الجلوس ساعه عند مذاكره العلم أحب الی الله تعالی من قراءه القرآن كله اثنا عشر ألف مره: (بحار/1/203) گمان نمی كنم در هیچ كتابی، هیچ عالم، حكیم یا فیلسوفی، در هیچ قومی و به هیچ زبانی چنین تكریمی نسبت به علم وارد شده باشد. گاهی از تحصیل علم تعریف می شود؛ همچنان كه روایات زیادی در این خصوص نقل شده؛ مثل: طلب العلم فریضه علی كل مسلم؛ (كافی/1/03) یا اطلبوا العلم ولو بالصین؛ (بحار/1/771) یا روایاتی كه درباره فضیلت تعلیم و فضیلت علما نقل شده؛ اما این كه كسی بنشیند و بحث علمی چند دانشمند و عالم را تماشا كند و گوش فرادهد، این كار چه مقدار فضیلت دارد؟ پیغمبر اكرم (ص) به ابوذر می فرماید اگر كسانی مشغول مذاكره و بحث علمی باشند و كسی مدتی را پای بحث و گفتگوی ایشان بنشیند، ثواب این كار از 21 هزار ختم قرآن بیشتر است. روایات فراوانی در این باره نقل شده كه- حتی اگر در سند بعضی از آنها هم خدشه وارد شود- مجموع آنها مفید تواتر اجمالی است، یعنی هیچ شكی نیست كه این مضامین از اهل بیت (ع) وارد شده است.
در روایت دیگری رسول اكرم (ص) می فرماید: كسی كه در راه تحصیل علم قدم بردارد، پرندگان هوا و ماهیان دریا برای او استغفار می كنند و فرشتگان آسمان به عنوان احترام و اظهار خوشحالی از این كار، بال هایشان را زیرپای او پهن می كنند. (كافی/1/43) نقل شده كه مرحوم شهید ثانی- رضوان الله علیه- صاحب كتاب شریف شرح لمعه- كه از صدها سال پیش از این یكی از كتاب های درسی تمام حوزه های علمیه بوده است- در دوران طلبگی، مسیر خانه تا مدرسه را با پای برهنه طی می كرد و با استناد به این روایت می گفت من نمی خواهم با كفش روی بال ملائكه راه بروم.

سنت های نیكو
كسانی كه انبوه فضایل نقل شده در روایات برای علم و عالم و تعلیم را باور دارند، جا دارد تمام لحظات عمر خود را- غیر از زمانی كه مشغول كارهای واجب و سایر عبادات هستند- صرف تحصیل علم كنند. یكی از سنت های خوب حوزه های علمیه، مخصوصا حوزه های نجف این بوده كه در هر مجلسی كه چند نفر از علما و فضلا گردهم جمع می شدند، مسئله ای علمی را مطرح كرده و درباره آن بحث و گفتگو می كردند. این اهتمام به علم از این روست كه باور دارند در مجلس بحث علمی، فرشتگان برای حاضران استغفار می كنند. لذا شیعیان و مومنین ممتاز بر تحصیل علم حریص هستند و هیچ گاه تحصیل علم را رها نمی كنند، حتی اگر شغل اصلی آنها كار دیگری باشد. پیش از این در بسیاری از شهرهای مذهبی سنت بود كه اغلب افراد، به خصوص كسبه بازاری قبل از شروع كار روزانه خود، در جلسه درسی حاضر شده و به خصوص مسائل شرعی مربوط به كسب و كارشان را از استاد فرا می گرفتند. متأسفانه امروزه این سنت های خوب در جامعه ما ترك شده؛ كاش می شد- مخصوصا با استفاده از وسایل جدید كمك آموزشی- این سنت ها بار دیگر زنده می شد و افراد مختلف جامعه در اوقات فراغت خود روزانه ساعتی را به تحصیل علم اختصاص می دادند. فضیلت انسان بر سایر حیوانات این است كه امكان تحصیل علم برای او فراهم است. البته این فضیلت، برای رساندن انسان به كمال و سعادت، مستلزم رعایت شرایطی مثل اخلاص در تحصیل و همراهی آن با عمل است؛ اما این شرایط، شرط كافی است؛ شرط لازم برای تكامل، تحصیل علم است و كسی بدون علم به جایی نمی رسد. كسانی كه این مسایل را باور كرده اند، سعی می كنند هر چه بیشتر بر علمشان افزوده شود؛ هم چنان كه حریص هستند كه آموخته های خود را به دیگران هم یاد بدهند. دو نكته دیگر هم درباره علم در این روایت ذكر شده: فهما فی فقه و علما فی حلم. اغلب كسانی كه در پی آموختن مطالب علمی هستند به یادگیری سطحی اكتفا می كنند؛ لذا آموخته هایشان عمیق نیست. ولی بعضی دیگر- مانند مومنینی كه حضرت امیر (ع) توصیف می فرماید- به فهم سطحی اكتفا نمی كنند و سعی می كنند فهمشان عمیق و موشكافانه باشد؛ مطلبی را كه از معلم می شنوند، تا جایی دنبال می كنند كه كاملا به عمق مطلب پی ببرند و برایشان هیچ ابهامی درباره آن باقی نماند؛ تا بتوانند سؤالات و شبهات را پاسخ دهند.

حلم، زینت علم
اگر كسی به صورت جدی در پی علم باشد، در مراحل مختلف با دشواری های زیادی روبرو می شود و اگر بردبار نباشد، ممكن است زود از میدان در برود، زود نتیجه گیری و قضاوت كند و در برابر مخالف تحمل نداشته باشد. چنین كسی كارش به نتیجه نمی رسد. هم چنان كه كسی كه مراتبی از تحصیل را گذرانده، اگر فقط به آموخته ها و فهم خودش اكتفا كند و پذیرش بحث و گفتگو با دیگران را نداشته باشد، چنین كسی غالبا یك سونگر بار می آید و حتی گاهی علمش جهت انحرافی پیدا می كند و هرچه پیش می رود، بیشتر از مسیر حق جدا می شود؛ درحالی كه خود او هم متوجه انحراف نیست. اما اگر بنا داشته باشد نظریات خود را با دیگران مطرح كند و حرف های آن ها را هم بشنود، و در صورت لزوم در آراء خود تجدیدنظر كند، - تا شاید یكی از مصادیق آیه شریفه فبشر عبادالذین یستمعون القول فیتبعون احسنه (زمر/81) باشد- نیازمند سعه صدر است. چون اگر انسان در بحث و گفتگو با مخالف كم تحمل و بی حوصله باشد، بحث به نتیجه نمی رسد و همان كج روی ادامه پیدا می كند.
برای این كه عالم به این آفت ها مبتلا نشود، باید حوصله، تحمل و سعه صدر داشته باشد؛ نظر دیگران را جویا شود و خوب به آنها گوش بدهد. نمونه ای از این شیوه پسندیده، جلسات شورای استفتاء مراجع محترم تقلید است. مرجع تقلیدی كه درباره مسئله ای تحقیق كرده و فتوا داده، در عین حال، فتوای خود را برای عده ای از علما مطرح می كند و نظر ایشان را جویا می شود، چه بسا آن ها اشكالاتی به این فتوا داشته باشند كه در این جلسه پیرامون آن بحث و گفتگو می شود. پس عالم برای رفع اشكالات احتمالی نظراتش نیازمند حلم است.
هم چنین در مقام تعلیم، وظیفه استاد این است كه شاگرد را پرورش دهد تا او هم از لحاظ علمی رشد كند. اما اگر استاد حوصله نداشته باشد، پاسخ های سرسری به اشكالات و سؤالات شاگرد بدهد، یا اجازه بحث به او ندهد، شاگرد رشد نمی كند. بنابراین در مقام تعلیم نیز استاد باید حلیم باشد.
نقل شده كه روزی كنیزی خدمت حضرت زهرا (س) رسید و مسأله ای پرسید و جواب گرفت. اما وقتی از محضر حضرت صدیقه طاهره (س) خارج شد و مسأله را در ذهن خود مرور كرد، متوجه شد درست یاد نگرفته؛ لذا نزد آن حضرت برگشت و بار دیگر مسئله را از ایشان پرسید. حضرت زهرا (س) مجددا سؤال او را با توضیحات بیشتری پاسخ دادند. آن كنیز هم كه تصور می كرد جواب سؤالش را فرا گرفته، از منزل حضرت خارج شد؛ اما بار دیگر كه مسأله را مرور كرد، مجددا متوجه شد كه درست نفهمیده؛ لذا باز نزد حضرت زهرا (س) برگشت. این مسأله چندین بار تكرار شد؛ تا جایی كه خود آن كنیز سرافكنده و خجل شد. اما حضرت با خوشرویی جوابش را با توضیحات بیشتر فرمودند و پس از آن برای دلگرمی او افزودند: اگر كسی بار سنگینی را به تو بدهد كه به بام منزل ببری، و در برابر آن صدهزار درهم به تو بپردازد، آیا از حمل آن بار احساس خستگی می كنی؟ هر مسأله ای كه ما به شما بیاموزیم، اجر و ثواب آن بیش از آن است كه فاصله زمین تا عرش را پر از لؤلؤ كنند. بنابراین هر چه هم سنگین باشد، تحمل آن سخت و دشوار نیست. (بحار/23) این دستورالعملی است برای معلم كه باور كند آموختن علم به دیگران مثل خریدن كیسه ای از جواهرات برای خود است كه خستگی ندارد و نباید انسان از سختی های آن ناراحت و دلسرد شود.
بنابراین عالم هم در مقام نظریه پردازی و تحقیق، نیازمند حلم، بردباری، سعه صدر و تحمل كلام دیگران است، هم در مقام بحث با همتایان نباید صبر و تحمل از كف بدهد و هم در مقام تعلیم آموخته های خود به دیگران باید حوصله داشته باشد و در برابر مشكلات خسته نشود.




دیدگاه ها : () 




آخرین ویرایش: - -

FellowEquality.com

Unknown
دوشنبه 5 تیر 1396 11:30 ق.ظ
What's up i am kavin, its my first time to
commenting anyplace, when i read this post i thought i could also create comment due to this sensible article.
brendamavraganis.wordpress.com
چهارشنبه 3 خرداد 1396 05:20 ق.ظ
Hi there! I just would like to give you a big thumbs up for the excellent information you've got here on this post.
I will be returning to your blog for more soon.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر